Μετεγχειρητική φυσικοθεραπεία:

Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε για τη φυσικοθεραπεία μετά από ένα χειρουργείο

Η μετεγχειρητική φυσικοθεραπεία είναι η οργανωμένη αποκατάσταση που ακολουθεί μετά από μια χειρουργική επέμβαση, με στόχο να βοηθήσει τον ασθενή να ανακτήσει με ασφάλεια την κίνηση, τη δύναμη και τη λειτουργικότητά του. Δεν αφορά μόνο τη μείωση του πόνου, αλλά και την προστασία της χειρουργημένης περιοχής, την πρόληψη δυσκαμψίας, αδυναμίας και λανθασμένων κινητικών προτύπων, καθώς και τη σταδιακή επιστροφή στις καθημερινές δραστηριότητες. Είναι απαραίτητη γιατί ακόμη και ένα επιτυχημένο χειρουργείο χρειάζεται σωστή καθοδήγηση μετά, ώστε το σώμα να επανέλθει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.ία.

Γιατί χρειάζεται η φυσικοθεραπεία μετά το χειρουργείο

«Αφού έγινε το χειρουργείο, γιατί χρειάζομαι φυσικοθεραπεία;»

Αυτή είναι ίσως η πιο εύλογη ερώτηση.

Μετά από ένα χειρουργείο, το σώμα περνά μια περίοδο όπου συχνά υπάρχουν πόνος, πρήξιμο, ακαμψία, απώλεια δύναμης και αβεβαιότητα για το τι επιτρέπεται. Κάποιοι ασθενείς γίνονται υπερβολικά προσεκτικοί και αποφεύγουν την κίνηση. Άλλοι, μόλις νιώσουν λίγο καλύτερα, προσπαθούν να επιστρέψουν βιαστικά σε ό,τι έκαναν πριν.

Και οι δύο αντιδράσεις είναι κατανοητές. Δεν είναι όμως πάντα χρήσιμες.

Η φυσικοθεραπεία οργανώνει την επάνοδο. Βάζει σειρά στις πρώτες κινήσεις, ελέγχει αν το σώμα ανταποκρίνεται καλά στο φορτίο, προσαρμόζει την άσκηση και βοηθά τον ασθενή να μην κινείται ούτε με φόβο ούτε με βιασύνη.

Σε αρκετές κατηγορίες επεμβάσεων, η πρώιμη και σωστά καθοδηγούμενη κινητοποίηση αποτελεί βασικό στοιχείο της σύγχρονης μετεγχειρητικής φροντίδας και έχει συνδεθεί με καλύτερη λειτουργική πορεία, λιγότερες επιπλοκές και μικρότερη παραμονή στο νοσοκομείο [1].

Πότε ξεκινά η μετεγχειρητική φυσικοθεραπεία;

Η απάντηση δεν είναι ίδια για όλους. Εξαρτάται από το είδος της επέμβασης, τον ιστό που χειρουργήθηκε και τις συγκεκριμένες οδηγίες του χειρουργού.

Σε αρκετές περιπτώσεις, όμως, η αποκατάσταση ξεκινά πολύ νωρίτερα από όσο περιμένει ο ασθενής. Μπορεί να αρχίσει ήδη μέσα στη νοσηλεία, με απλές αλλά ουσιαστικές οδηγίες: πώς θα σηκωθείς από το κρεβάτι, πώς θα περπατήσεις, πώς θα χρησιμοποιήσεις πατερίτσες, τι πρέπει να αποφύγεις τις πρώτες ημέρες.

Μετά από αρθροπλαστική γόνατος, για παράδειγμα, οι κατευθυντήριες οδηγίες της American Physical Therapy Association αναφέρουν ότι η φυσικοθεραπευτική διαχείριση πρέπει να ξεκινά μέσα στις πρώτες 24 ώρες και πριν από το εξιτήριο, εφόσον το επιτρέπει η συνολική κλινική εικόνα [8].

Στα κατάγματα ισχίου, η πρώιμη κινητοποίηση μετά το χειρουργείο έχει συσχετιστεί με καλύτερα λειτουργικά αποτελέσματα, μικρότερη διάρκεια νοσηλείας και χαμηλότερα ποσοστά επιπλοκών. Εδώ χρειάζεται προσοχή στη διατύπωση: τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν ισχυρή συσχέτιση, όχι πάντα καθαρή αιτιότητα. Παρ’ όλα αυτά, το μήνυμα είναι σαφές: η άσκοπη καθυστέρηση της κινητοποίησης συνήθως δεν βοηθά [2,3].

Μερικές φορές η αποκατάσταση ξεκινά πριν από το χειρουργείο

Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η καλύτερη μετεγχειρητική πορεία προετοιμάζεται ήδη πριν από την επέμβαση. Αυτό αναφέρεται συχνά ως προεγχειρητική προετοιμασία ή prehabilitation.

Στις ογκολογικές επεμβάσεις, για παράδειγμα, συστηματική ανασκόπηση με μετα-ανάλυση έδειξε ότι προγράμματα προεγχειρητικής παρέμβασης μπορούν να βελτιώσουν λειτουργικές και φυσιολογικές παραμέτρους και, σε ορισμένες μελέτες, να επηρεάσουν θετικά και μετεγχειρητικούς δείκτες [10].

Δεν αφορά όλους τους ασθενείς και δεν είναι ένα γενικό «πρόγραμμα γυμναστικής». Είναι στοχευμένη προετοιμασία, όταν υπάρχει χρόνος, ένδειξη και σαφής θεραπευτικός στόχος.

Στην αποκατάσταση, το πιο δύσκολο κομμάτι δεν είναι να βρεις ασκήσεις. Είναι να βρεις τη σωστή δόση.

Αν κινηθείς πολύ λίγο, μπορεί να μείνει πίσω το εύρος κίνησης, να αργήσει να επανέλθει η δύναμη και να εγκατασταθεί φόβος απέναντι σε κινήσεις που σταδιακά θα έπρεπε να ξαναμπαίνουν στη ζωή σου.

Αν κινηθείς πολύ επιθετικά, μπορεί να αυξηθεί το πρήξιμο, να «αγριέψει» ο πόνος και να δημιουργηθεί ένας κύκλος όπου κάθε προσπάθεια σε γυρίζει πίσω.

Γι’ αυτό ο φυσικοθεραπευτής δεν κοιτά μόνο αν εκτελείς μια άσκηση. Παρακολουθεί τι συμβαίνει μετά: πώς είναι το γόνατο το ίδιο βράδυ, αν το οίδημα υποχωρεί ή επιμένει, αν η βάδιση βελτιώνεται, αν η περιοχή αντέχει την πρόοδο ή χρειάζεται πιο αργό ρυθμό.

Για τον λόγο αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία η επιλογή ενός έμπειρου φυσικοθεραπευτή.

Πόσο διαρκεί η αποκατάσταση;

Δεν υπάρχει μία διάρκεια που να ισχύει για όλους. Το «θα κάνεις δέκα φυσικοθεραπείες και τελείωσες» δεν περιγράφει σοβαρά μια μετεγχειρητική πορεία.

Άλλο είναι μια μερική μηνισκεκτομή, άλλο μια συρραφή μηνίσκου. Άλλο μια απλή μετεγχειρητική αδυναμία μετά από αρθροσκόπηση, άλλο μια ανακατασκευή πρόσθιου χιαστού. Άλλο η επιστροφή στην καθημερινή βάδιση, άλλο η επιστροφή σε άθλημα με στροφές, άλματα και αλλαγές κατεύθυνσης.

Στον πρόσθιο χιαστό, οι διεθνείς οδηγίες υποστηρίζουν αποκατάσταση με στάδια και συγκεκριμένα κριτήρια προόδου. Η μετάβαση από τη μία φάση στην άλλη δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στον χρόνο που πέρασε, αλλά σε δείκτες όπως δύναμη, άλματα, ποιότητα κίνησης και ψυχολογική ετοιμότητα [6].

Αντίστοιχα, στο πρόσφατο ευρωπαϊκο-αμερικανικό consensus για την αποκατάσταση μετά από επέμβαση μηνίσκου, τονίζεται ότι η πρόοδος πρέπει να βασίζεται σε ορόσημα και όχι σε ένα άκαμπτο ημερολόγιο. Η αποκατάσταση μετά από μηνισκεκτομή, συρραφή ή ανακατασκευή μηνίσκου δεν είναι ένα ενιαίο πράγμα [7].

Τι περιλαμβάνει ένα σωστό πρόγραμμα μετεγχειρητικής φυσικοθεραπείας;

Δεν ξεκινά με ένα έτοιμο φυλλάδιο ασκήσεων. Ξεκινά με ερωτήσεις και αξιολόγηση.

Χρειάζεται να γνωρίζουμε:

• τι επέμβαση έγινε και πότε,
• τι οδηγίες έχει δώσει ο χειρουργός,
• τι περιορισμοί υπάρχουν σε φόρτιση ή κίνηση,
• ποια συμπτώματα επιμένουν,
• τι μπορεί να κάνει ήδη ο ασθενής και πού δυσκολεύεται,
• ποιος είναι ο πραγματικός στόχος: αυτονομία στην καθημερινότητα, επιστροφή στην εργασία, άθληση ή κάτι πιο απαιτητικό.

Ο ρόλος της συνεργασίας με τον χειρουργό

Η καλή μετεγχειρητική φυσικοθεραπεία δεν λειτουργεί αποκομμένα από το χειρουργικό πλάνο.

Ο φυσικοθεραπευτής χρειάζεται να γνωρίζει τι ακριβώς έγινε στο χειρουργείο, ποια είναι τα όρια της πρώτης περιόδου, αν υπάρχουν ειδικοί περιορισμοί και ποιος είναι ο ασφαλής ρυθμός προόδου. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σε επεμβάσεις μηνίσκου, συνδέσμων, ώμου και σπονδυλικής στήλης, όπου οι λεπτομέρειες αλλάζουν ουσιαστικά το πρόγραμμα [5,7,9].